Песьня проці мура

Рознае

Песьня проці мура

13 лістапада 2019 а 17:02

Альгерд Бахарэвіч

Выданне, якое аглядаецца:

 Адамовіч, Андрэй. Песня пра Цімура. Carmen de statura feritate ac ve­natione Timuris. — Мінск : А. М. Яну­шкевіч, 2019. — 208 с.  

Ды пра што ж, халера на яе, гэтая кніжка?..

Менавіта аб такое пытаньне, нібы аб уласнае калена, спатыкаецца большасьць сумленна-нявінных беларускіх чытачоў, якія наважыліся ўзяцца за “Песьню пра Цімура” Андрэя Адамовіча.

Раман, які выйшаў у кастрычніку, а ў лістападзе ўсё яшчэ абмяркоўваецца – што ўжо досыць падазроная як для беларускай літаратуры сытуацыя.

Раман, які наогул абмяркоўваецца; большасьць айчынных кніжак прозы гэткі лёс шчасьліва мінае. Дык няўжо зачапіў людзей Адамовіч, няўжо растрывожыў? Ня будзем сьпяшацца. Пакуль што проста заінтрыгаваў – і выклікаў не абы-якое недаўменьне.

А недаўменьне – гэта ўжо вельмі, вельмі добра. Добрыя кніжкі мусяць ставіць нас у тупік. А далей ужо нашыя праблемы, як зь яго выбірацца. Хто галавой у мур, хто назад, да шырокіх палотнаў і крыштальна-чыстых сюжэтаў, хто за дрыль, а хто пакрыўджана, уголас: “Ратуйце! Падманулі!”

Дык пра што кніжка? Чалавек, які падыходзіць да “Песьні” (у прынцыпе, да любой песьні) з такім пытаньнечкам, непазьбежна трапляе ў пастку. Вось “Туман ярам” – пра што? А гімн БССР? А “Rock around the clock“? Песьня хораша пяецца, гэта яе галоўнае прызначэньне і асноўная мараль.

Кожны, хто захоча пераказаць сюжэт “Песьні пра Цімура”, выглядацьме ўрэшце ва ўласных вачах поўным дурнем.

Нейкі капітан Капейкін, пра якога мы ўжо недзе чулі, нейкі Цімур Хоміч, пра якога чулі нямногія, але ўсе запомнілі, нейкая Варшава, у якой усе бывалі, але ўсё не па тых справах, што аўтар; нейкі Гільгамеш і нейкая гільгамешаніна з сучаснасьці і старажытнага эпасу, нейкія Людзі з Фэйсбуку – аўтар і што, праўда лічыць, што мы іх ведаем? А да ўсяго гэтага: дзіўныя дыялёгі і адмысловая, гэткая сабе пявучая і задушэўна-зьдзеклівая аўтарская інтанацыя, ад якой спачатку хораша, а пасьля – усё больш вусьцішна і няўтульна…

Гільгамеш.

Карацей, заблытаная гісторыя, як казаў доктар Ўотсан.

Або: дзе тут канцы з канцамі? – як спытаў бы хрысьціянскі пісьменьнік, паглядзеўшы на такое “безабразіе”.

Усё гэта так – і, вядома ж, ня так.

Нейкім няўцямным, невядома для чаго напісаным тэкстам “Песьня” падаецца толькі людзям, якія чакаюць ад літаратуры трох рэчаў: што яна, літаратура, мусіць быць а) даступнай b) актуальнай у межах жанру c) маральнай.

Шчырым аматарам “крэпка зьбітага” над беларускімі лясамі фэнтэзі. За што хочацца найперш падзякаваць аўтару – ён напісаў кнігу для сябе, так, як было цікава менавіта яму і тымі словамі, якія знайшоў ён сам. “Песьня” – сьмелая спроба быць сабой. Адна з самых сьмелых за апошнія гады.

Чым дакладна ня ёсьць “Песьня пра Цімура”? Не, гэта не літаратурныя разборкі ў вузкай тусоўцы, якімі іх удзельнік чамусьці вырашыў з намі падзяліцца. Трэба ня мець пра тыя “тусоўкі” аніякага ўяўленьня, каб успрымаць раман менавіта так. Дый няма ніякіх тусовак. Тусовак няма, а царства мёртвых – ёсьць. Не, гэта не le roman picaresque, хоць пэўныя рысы жанру тут абыграныя.

“Песьня” – значна больш сур’ёзная, яна хутчэй пра адчай і адзіноту, якія прымушаюць нас хавацца за гульнёй у “літаратуру”, якія сутыкаюць вясёлых і цынічных дзяцей постмадэрну з новым сьветам, дзе модна быць жывым.

Не, гэта ня спроба пазьдзекавацца ў такі выкшталцоны спосаб з чытача: вы чытайце, а я пасьмяюся з вашых разгубленых твараў. Не, гэта ня гімн пустаце – “Песьня пра Цімура” яе акурат запаўняе. Пустата там, дзе літаратура даўно зьведзеная да выкананьня чыста ўтылітарных функцый.

Тады што гэта? Найперш: гэта – песьня. Вельмі музычная, рытмічна амаль бездакорная проза, з усімі сынкопамі, сола, басамі, літаўрамі, талеркамі і кучай іншых інструмэнтаў.

У Андрэя Адамовіча атрымалася літаратурная сымфонія, якую дужа прыемна проста: чытаць.

І якую можна і варта чытаць уголас (ці шмат у нас такіх кніг?). А яшчэ гэта – раман пра ролю героя ў негераічны час. А яшчэ – вельмі ўдалы палімпсэст, напісаны па вечных старажытных тэкстах. А яшчэ – гульня з самім сабой. І вось яе аўтар баіцца. Баіцца прайграць. Таму так старанна хавае сваё эга, сваё я. Што ж, мае права. Але чытаючы “Песьню”, разумееш, як старанна вынішчаліся аўтарам сьляды ўласнай прысутнасьці. А дазволіў бы сабе – сябе, магла б атрымацца больш, чым песьня. Напісаў бы пра тое, хто ён такі… Хай і падмануў бы. Але пазначыў бы – я ня проста гуляю, мне – баліць…

Ну і, ясная рэч, гэта – выдатны прыклад таго, як польская літаратурная стыпэндыя можа абярнуцца неблагім, яркім беларускім раманам.

А вось чаго я зусім не разумею: навошта даваць пэрсанажам імёны знаёмых табе людзей? Цяпер яны ўцягнутыя Андрэем Адамовічам у кантэкст, дзе зусім ня марылі апынуцца.

Усе супадзеньні выпадковыя, ага. Так мы і паверылі. А што гэта насамрэч такое – “Песьня пра Цімура” – ня ведае, здаецца, і сам аўтар. Чухае патыліцу: што ў яго такое напісалася? І гэта якраз нармальна. Хай разьбіраецца сам з сабой. І піша. Пісаць яму варта, бо даказаў, што можа. Даказаў яшчэ папярэдняй кніжкай. Чакаем наступных песьняў.  

Калі я ўпершыню пачуў, як называецца новая кніжка Адамовіча, дык па завядзёнцы пакруціў тыя тры словы – і пачулася мне: “Песьня проці мура”. Там, насупраць нас, і праўда стаіць стары мур, і на ім напісана белай фарбаю: пісьменьнік абавязаны… І далей доўгі сьпіс патрабаваньняў. Не, чытаць такое – толькі марнаваць час. Лепш прысесьці ля таго муру, адкаркаваць бутэльку піва – і засьпяваць сабе пад нос нешта харошае.

Страшнае.

Сваё.   

Вам можа спадабацца