Народзіны і смерць Бум-Бам-Літу

Рознае

Народзіны і смерць Бум-Бам-Літу

25 чэрвеня споўнілася 25 год руху Бум-Бам-Літ.

Нават у неспрыяльных умовах у нас узнікаюць значныя з’явы.

Бум-Бам-Літ запомніўся не рэвалюцыйнасцю, а літаратурай без лідарства і межаў.

А яшчэ “афрыканізацыяй” літаратуры.

Пятро Васючэнка ў прадмове да “Штабкавага Там-Таму”, першай кнігі Змітра Вішнёва (1998), трапна адзначыў, што бум-бам-літаўская “афрыканізацыя” была яркім дадаткам да “анемічнай” беларускай літаратуры.

Экзатычнасць бум-бам-літаўцы набывалі праз незабыўныя выступы ў трох гальштуках, чытанні “пра яблыкі і акварыюмы”, заклікі “не рабіць кар’еру” і не вырошчваць у сабе прагматызму.

Пры гэтым у сваёй эпатажнасці бум-бам-літаўцы не перасягалі пэўных эстэтычных межаў. Напрыклад, падчас іх выступаў не гучала ненарматыўнай лексікі.

Трэба падкрэсліць і урбаністычнасць Бум-Бам-Літу. Яго тварылі тыповыя гараджане.  Чаго варты толькі псеўданім Мінскевіч.

Бум-бам-літаўцаў вылучала наватарства. Віктар Жыбуль ствараў паліндромныя паэмы, цяпер ужо класічныя (“Кацёл клёцак”).

Шэрагі ББЛ утваралі сапраўдную вітрыну беларускасці. Тут Туровіч, Барысевіч, Акудовіч і Бахарэвіч суседнічалі з Васанскай, Патаранскім і Кавалеўскім і дапаўняліся Морт, Сінам, Башурам і Гарачкам.

Бум-Бам-Літ заявіў аб сабе ў 1995 г., але сваю першую супольную кніжку “Тазік беларускі” выдаў толькі ў 1998 г.

У 1995-1997 г. Бум-Бам-Літ паспяхова працаваў з аўдыторыяй. Але калектыўныя выступы на Дзень Незалежнасці (тады яшчэ 27 ліпеня) і ў ВНУ перад будучымі настаўнікамі, сам факт “моцнай звязкі паміж абсалютна рознымі па стылі аўтарамі” хутка сталі насцярожваць неасавецкіх ідэолагаў. Газета “ЛіМ” пісала пра іх:

“Нечаканасцю для крытыкаў з’яўляецца той факт, што скандальная, эксперыментальная, эпатажная тусоўка маладых літаратараў пачала заяўляць пра сябе як пра трывалую структуру”.

Калі з першых выступаў Бум-Бам-Літу ў 1995 г. газета “Культура” пазітыўна пісала “Зачапілі, хлопцы”, адзначаючы ўзрост іх папулярнасці, авангардызм і таленты, калі на пачатку ў планах руху быў семінар пад адкрытым небам па тэорыі літаратуры, ажыццяўленне шэрагу “эстэтычных праектаў” сумесна з мастакамі, музыкамі і нават тэатральнымі калектывамі, то з 1998 г. у прэсе ўжо адзначалася, што публіка пачала ставіцца да Бум-Бам-Літу як да “здзеку з літаратуры” і ўспрымае яго ўдзельнікаў як “сюррэалістычных псіхаў”.

Алесь Туровіч, Міхась Башура, Зміцер Вішнёў падчас выступу Бум-Бам-Літа ў мінскім педуніверсітэце, 1990-я гады. Фота з Facebook Зміцера Вішнёва.

У рамане “Замак, пабудаваны з крапівы” (2008) Зміцер Вішнёў піша пра адказнасць літаратара “за наш сінявокі край”, а таксама ўзгадвае прыклады такога стаўлення: “Іждзівенцы! Авангардысты чортавы!”.

На бум-бам-літаўцаў, дадае Вішнёў, “навешвалі ліпкія шыльды”, а яны ўсцяж проста хацелі “курынага супу, гарачай печанай вясны і грандыёзнай свабоды”.

Яны палі смерцю храбрых. Цяпер іх можна прэпараваць.

Кожны не вельмі абазнаны ў нашых рэаліях культуразнаўца мог бы выявіць у іх калектыўным трупе ідыятызм, радыкалізм, экстрэмізм і іншыя грамадскія хваробы. Пустыя клопаты. Адсутнасць ведаў.

Дастаткова глянуць на інтэрвію бум-бам-літаўцаў – іх заўсёды пераследавала пытанне – “Калі ж будзем ствараць добрае і адвечнае?”

Дух Бум-Бам-Літу адлюстроўвае дух незалежных творчых асяроддзяў пачатку 1990-х: маніфесты, масавасць і актыўнасць.

Ідэйны крызіс напаткаў Бум-Бам-Літ паралельна з крызісам у грамадстве. Бум-Бам-Літ незаўважна пераўтварыўся ў суполку пратэстна настроеных беларускамоўных творцаў з лёгкім германскім ухілам.

Яны сталі закладнікамі контркультурніцкага постмадэрнізму пад назвай “Schmerzwerk”, пачалі замест вольнасці ўвасабляць пакуты, рыгаючы таматным сокам і абгортваючыся акрываўленымі бінтамі “Тэатру псіхічнай неўраўнаважанасці”.

Іх сцяг парвалі ў 1998 г., пакамечаны тазік заслужана здалі ў музей.

Вам можа спадабацца