АДКБ: вучыцца на амерыканскіх памылках

Міжнародныя дачыненьні

АДКБ: вучыцца на амерыканскіх памылках

7 траўня 2013 а 16:57

Апошнія пару гадоў рэгулярна гучаць заявы пра магчымасць задзейнічання сілаў АДКБ для абароны існуючых у краінах-сябрах рэжымаў ад унутраных праціўнікаў. Вядома, гэта падаецца ў больш абцякальных фармулёўках. Кажуць пра абарону ад вонкавага ўмяшання, аб процідзеянні тэрарыстам і палітычным экстрэмістам і да таго падобнае. Аднак трэба разумець, што вядзецца пра перспектывы ўключэння АДКБ і Беларусі як яе ўдзельніцы ў контрпаўстанцкую барацьбу на чужой тэрыторыі. Падобна на тое, што афганскі досвед забываецца. Што і зразумела: мінула без малога чвэрць стагоддзя з моманту вываду савецкіх войскаў з Афганістана. У сувязі з гэтым карысна паглядзець на больш «свежы», амерыканскіх досвед супрацьпаўстанцкай дзейнасці на чужой тэрыторыі. Сітуацыя ўключэння сваёй краіны ва ўзброеную барацьбу (ўнутраную альбо міждзяржаўную) на баку аднаго з удзельнікаў атрымала назву «трэці бок». ЗША маюць вялікі і паспяховы гістарычны досвед вядзення звычайных канвенцыйных войнаў. У двух Сусветных войнах і падчас вайны ў Карэі, як адзначае амерыканскі даследчык Б. Бірдзел, ЗША выступілі ў якасці «трэцяга боку». За выключэннем атакі японцаў на Пэрл-Харбар, ні адзін з супернікаў у тых войнах непасрэдна ЗША не пагражаў.
ЗША маюць вялікі і паспяховы гістарычны досвед вядзення звычайных канвенцыйных войнаў. У двух Сусветных войнах і падчас вайны ў Карэі, як адзначае амерыканскі даследчык Б. Бірдзел, ЗША выступілі ў якасці «трэцяга боку». За выключэннем атакі японцаў на Пэрл-Харбар, ні адзін з супернікаў у тых войнах непасрэдна ЗША не пагражаў.
Значна менш паспяховым стаўся досвед ваенных дзеянняў супраць ірэгулярных фарміраванняў ў В'етнаме, Афганістане і Іраку. Хаця шэраг амерыканскіх вайскоўцаў і выказваюць упэўненасць у магчымасці перамогі ў супрацьпаўстанцкай вайне за кошт тактыкі і комплекснасці намаганняў, факт застаецца фактам: «трэцяму баку» рэдка ўдавалася эфектыўна выкарыстоўваць маштабныя сілы і перамагчы паўстанцаў. Выдаткаваўшы больш чым USD 2 трлн і ахвяраваўшы 65 000 жыццяў падчас ваенных кампаній за апошнія 40 гадоў, ЗША сутыкнуліся з неабходнасцю вызначэння такой методыкі прыняцця палітычных рашэнняў, якая б дазволіла не разбазарваць у будучыні рэсурсы ў войнах, якія не могуць быць выйграныя. Многія эксперты спасылаюцца на досвед паспяховай супрацьпаўстанцкай барацьбы брытанцаў у Малаі і французаў у Алжыры. Аднак пры гэтым не ўлічваецца тое, што абедзве краіны былі каланіяльнымі ўладарамі гэтых тэрыторый і мелі даўні і поўны кантроль над іх палітычнымі, эканамічнымі і ваеннымі рэсурсамі. Акрамя таго ў Малаі паўстанцы былі ў асноўным кітайцамі, г.зн. этнічным меншасцю, да якой большасць карэнных жыхароў ставіліся негатыўна. У малайскіх інсургентаў не было выразнай і папулярнай у масах ідэалагічнай базы. Іх колькасць ніколі не перавышала 7000. І нарэшце, брытанцы змясцілі 15% мясцовага насельніцтва ў лагеры. І ў выніку вымушаныя былі пакінуць калонію, даўшы мясцовым султанатам незалежнасць. У Алжыры Фронт нацыянальнага вызвалення быў разгромлены да 1960 году. А ўжо ў 1962 годзе 98 працэнтаў алжырцаў выказалася на рэферэндуме за незалежнасць. Такім чынам, ваенныя поспехі не сталі поспехамі палітычнымі. Абедзве каланіяльныя імперыі вымушаныя былі сысці. Гэтыя прыклады дазваляюць зразумець, чаму ўдзел у якасці «трэцяй сілы» ва ўнутраных канфліктах за мяжой – тупіковы шлях. Прычынай з'яўляецца карэннае адрозненне прыроды канвенцыйнай і ірэгулярнай вайны. У звычайнай вайне ў большасці выпадкаў перамога дасягаецца коштам адной толькі ваеннай сілы, а ў ірэгулярных неабходна спалучэнне комплексу ваенных і неваенных высілкаў. У звычайнай вайне, насельніцтва з'яўляецца хутчэй фактарам нязручнасці, які абмяжоўваюць магчымасці ваенных сіл. Тады як у ірэгулярных войнах насельніцтва выступае ключавым інструментам і «цэнтрам цяжару». У выпадку ўключэння ва ўнутрыпалітычныя узброеныя канфлікты ў якасці «трэцяй сілы» ўлады прымаючай краіны павінны забяспечыць максімальную эфектыўнасць палітычных намаганняў, прасцей кажучы – даказаць сваю грунтоўнасць у справе кіраўніцтва уласнай краінай. Адзінства кіравання палітычнымі аспектамі канфлікту з'яўляецца ключавым фактарам. Калі «трэцяя сіла» спрабуе падмяніць мясцовыя ўлады, то з прычыны моўнага, рэлігійнага і каштоўнаснага бар'ераў гэта можа стаць непераадольнай праблемай. Больш за тое, замежныя войскі могуць стаць прычынай таго, што называецца ненаўмысна справакаванай герыльяй. Напрыклад, сам факт замежнай ваеннай прысутнасці ў чужой краіне можа стаць дастатковай падставай для ператварэння мясцовых жыхароў у праціўнікаў ўласнага ўраду і падтрымліваючых яго чужынцаў. Акрамя таго, падобны эфект могуць мець і дзеянні замежных войскаў. Дастаткова прыгадаць скандал вакол турмы Абу-Грэйб у Іраку альбо знішчэнне амерыканскімі ваеннымі Каранаў ў Афганістане. Адказам сталі масавыя напады мясцовага насельніцтва на замежнікаў і органы ўласнай ўрада. Такая герылья можа ператварыцца са з'явы лакальнай ў глабальную. Аль-Каіда паспяхова выкарыстала падобныя інцыдэнты ў адной краіне для вярбоўкі баевікоў у іншых краінах. Калі ЗША ўварваліся ў Афганістан у 2001, Аль-Каіда была сканцэнтраваная пераважна там і мела невялікія прадстаўніцтва ва Усходняй Афрыцы. Фактар амерыканскай ваеннай прысутнасці ў Афганістане і Іраку дазволіў экстрэмістам пашырыць сваю сетку на паўночную Афрыку, Сахель і многія іншыя рэгіёны свету. Французская ваенная інтэрвенцыя ў Малі – следства такой ненаўмысна справакаванай герыльі, якая дазволіла экстрэмістам пашырыць геаграфію сваёй актыўнасці. За атакай на амерыканскую дыпмісію ў Бенгазі стаялі мясцовыя баевікі, якія раней ваявалі ў складзе Аль-Каіды ў Іраку. Гэта яскравы прыклад таго, як фізічная прысутнасць амерыканскіх вайскоўцаў у чужой краіне была выкарыстана для разрастання праблемы да глабальнага ўзроўню з негатыўнымі палітычнымі наступствамі для ЗША. Іншай сур'ёзнай праблемай буйнамаштабнага ўмяшання становіцца неабходнасць выдзялення значных фінансавых рэсурсаў на падтрыманне ўстойлівасці мясцовых уладаў. Што ў выніку разбурае іх легітымнасць, бо яны паўстаюць у ролі наймітаў замежнікаў, здраднікаў. Аднак і гэта не ўсё: грошы інтэрвентаў, якія выдаткоўваюцца мясцовай уладай, часцяком пачынаюць працаваць супраць саміх інтэрвентаў. Сродкі і матэрыяльныя рэсурсы, што выдаткоўваюцца ЗША для іракскіх і афганскіх уладаў часцяком аказваліся ў руках інсургентаў і дапамагалі фінансаваць, навучаць і узбройваць паўстанцаў для нападу на амерыканскіх ваенных. У Афганістане, ВУП якога складае каля USD 30 млрд, ЗША трацілі USD 60 млрд у год. Захаванне прымальнага ўзроўню карупцыі – неабходная ўмова захавання легітымнасці ўсякай улады. У Афганістане буйнамаштабная замежная дапамога карупцыю па факце толькі стымулявала. Ва ўмовах нізкай эфектыўнасці мясцовых уладаў, іх карумпаванасці, нелегітымнасці ў вачах мясцовага насельніцтва любая супрацьпаўстанцкая вайна проста асуджаная на паразу. Аднак ёсць яшчэ адна праблема. Буйнамаштабнае выкарыстанне ва ўнутранай барацьбе замежных ваенных сіл замест мясцовых прыводзіць да таго, што раней ці пазней на інтэрвентаў кладуцца і функцыі, не звязаныя з баявымі аперацыямі: развіццё інфраструктуры, падтрыманне правапарадку, барацьба са стыхійнымі бедствамі і да т.п. Не маючы неабходных навыкаў, яны проста не змогуць забяспечыць выкананне неваенных задач на належным узроўні. Адцягненне войскаў на неўласцівую ім дзейнасць заканамерна вядзе да зніжэння іх баяздольнасці. У выніку, як паказвае афганскі досвед НАТО, вайскоўцы не могуць выканаць якасна ніякія задачы наогул. Ні баявыя, ні грамадзянскія.
Досвед ЗША дэманструе і станоўчыя прыклады, калі цягам доўгага часу краіна выступала ў якасці «трэцяй сілы» для барацьбы з паўстанцамі па прымальнай цане, зводзячы да мінімуму выпадковую герылью і верагоднасць карупцыі. Гаворка ідзе пра групы дарадцаў і матэрыяльна-тэхнічнай падтрымцы мясцовых сіл бяспекі.
Досвед ЗША дэманструе і станоўчыя прыклады, калі цягам доўгага часу краіна выступала ў якасці «трэцяй сілы» для барацьбы з паўстанцамі па прымальнай цане, зводзячы да мінімуму выпадковую герылью і верагоднасць карупцыі. Гаворка ідзе пра групы дарадцаў і матэрыяльна-тэхнічнай падтрымцы мясцовых сіл бяспекі. У Сальвадоры колькасць амерыканскіх дарадцаў ня перавысіла 55 чалавек і выдаткі на падтрымку мясцовых уладаў цягам 14 гадоў склалі каля USD 1 млрд. На Філіпінах спатрэбілася 58 амерыканскіх ваенных дарадцаў і менш за USD 1 млрд у сённяшніх цэнах для дапамогі філіпінскай арміі, якая разграміла паўстанцаў. У Калумбіі ЗША прысутнічаюць з 1980 года. Падтрымка Калумбіі на працягу больш за 10 гадоў каштавала амерыканскаму бюджэту менш за два тыдні вайны ў Іраку. У выніку баявікі FARC вымушаныя былі заклікаць улады да перамір'я перад пачаткам перамоваў. Навучанне, пастаўка ўзбраенняў, дапамога ў планаванні і выведвальная падтрымка мелі ключавое значэнне. Аднак адпраўка адных толькі дарадцаў тоіць у сабе пагрозу паразы саюзных сіл. Тым не менш гэтая рызыка апраўданая. Мясцовыя войскі не будуць змагацца з аддачай, калі будуць упэўненыя ў тым, што ёсць «палачка-выручалачка» – замежныя сілы. Тым больш, што ўнутраныя канфлікты – праблема ў першую чаргу палітычная. Немагчыма ўнутрана «расхістаць» становішча ў краіне, калі для гэтага няма перадумоў. І асноўныя высілкі па ўрэгуляванні павінны здзяйсняць менавіта мясцовыя ўлады. Перавагі тактыкі і абсталявання не ў стане кампенсаваць правал палітычнай стратэгіі, якая пачынаецца з адпраўкі сваіх войскаў для поўнамаштабнага ўдзелу ва ўнутраных канфліктах у іншых дзяржавах. Найбольш рацыянальным з'яўляецца толькі абмежаваны ўдзел. А абмежаваныя сілы здольныя вырашаць абмежаваныя задачы. Трэба разумець, што замежныя ваенныя ніколі не змогуць замяніць мясцовыя сілы, калі апошнія не жадаюць змагацца з ўнутранымі пагрозамі, і мясцовыя уладаў, якія не здольны эфектыўна кіраваць сваёй краінай. Замежная дапамога можа быць эфектыўная толькі ў тым разе, калі волю да барацьбы дэманструе мясцовае насельніцтва альбо ягоная значная частка. Выснова для Беларусі з амерыканскага досведу відавочная. Падтрымка саюзных рэжымаў супраць унутраных пагроз павінна ажыццяўляцца ў выглядзе дапамогі ў падрыхтоўцы кадраў, прадастаўленні ўзбраенняў і спецыяльнай тэхнікі, аказання транспартных паслуг. Але ні ў якім разе не крывёю ўласных салдат.

Вам можа спадабацца