Ігар Міранкоў, светлагорскі серыйны забойца

Гісторыя

Ігар Міранкоў, светлагорскі серыйны забойца

13 жніўня 1993 г. на цэнтральнай плошчы горада Светлагорска Гомельскай вобласці прайшоў стыхійны мітынг. Людзі публічна абураліся ў прысутнасці мэра Аляксандра Якабсона, начальніка мясцовай міліцыі і мясцовых чыноўнікаў.

Тыя, як маглі, супакойвалі натоўп.

Мітынг не быў звязаны з палітыкай, на ім не выкрывалі хабарнікаў і карупцыянераў. Людзі сабраліся па зусім іншай прычыне: 9 жніўня знік (пайшоў гуляць і не вярнуўся) дзевяцігадовы жыхар Васілька Накаў. Пошукі выніку не далі. З 1990 года гэта быў шосты выпадак знікнення хлопчыкаў-падлеткаў у Светлагорску.

Настроі ў горадзе яшчэ больш распалілася, пасля таго як 24 верасня 1993 года ў лесе ля чыгуначнай станцыі Жэрдзь (12 км. ад Светлагорска) выявілі труп Сяргея Касьяненкі (1984 года нараджэння), які знік некалькі месяцаў таму.

Страшная знаходка выклікала вялікі грамадскі рэзананс. Аб зніклых у Светлагорску дзецях загаварылі ў цэнтральных СМІ. Занепакоены начальнік арганізацыйна-метадычнага ўпраўлення Генеральнай пракуратуры Васіль Капітан накіраваў на месца старшага следчага-крыміналіста Пятра Дудзінскага і следчага-крыміналіста Ілью Панасенку. Азнаёміўшыся з дэталямі, тыя жахнуліся: крымінальныя справы заводзіліся праз два-тры месяцы пасля знікнення дзяцей, а затым прыпыняліся Светлагорскай міжраённай пракуратурай. У некаторых выпадках не былі апытаныя нават бацькі зніклых дзяцей.

Мінскія следчыя выказалі здагадку, што знікненне падлеткаў — справа рук аднаго і таго ж чалавека. Іх папярэдняя выснова была жорсткая і несуцяшальная: астатнія дзеці, як і Сяргей Касьяненка, хутчэй за ўсё, забітыя.

Светлагорскі кашмар пачаўся 2 чэрвеня 1990 года. У гэты дзень дадому не прыйшоў Аляксандр Алісейка (1976 года нараджэння). Нешматлікія сведкі апошні раз бачылі хлопчыка каля гарадскога дзіцячага садка №11. Ён дапамагаў ламаць галінкі клёну нейкай жанчыне, магчыма, да надыходзячага праваслаўнага свята Тройца.

16 красавіка 1991 года знік Віталь Якімаў (1980 года нараджэння). Яго аднакласнік Аляксандр Міхалькевіч апавёў, што гуляў з Якімавым на пясочным насыпе на скрыжаванні вуліц Шасейная і Калініна. Затым Віталь сеў да нейкага мужчыны на матацыкл «Ява-спорт 350». Міхалькевіч таксама прыгадаў, што матацыкліст быў у чырвоным шлеме.

Пасля выпадку з Якімавым знікненні дзяцей спыніліся. Светлагорск уздыхнуў быў з палёгкай, але ў 1993 годзе горад скаланула чарада знікненняў. 20 сакавіка знік Сяргей Касьяненка (1984 года нараджэння), 30 сакавіка — Віктар Новікаў (1979 года нараджэння), 5 ліпеня — Анатоль Радчанка (1984 года нараджэння). Выпадковыя сведкі ў адзін голас сцвярджалі, што хлопчыкаў цяпер каталі на машыне ВАЗ-2101 светла-шэрага колеру. Пасля Віталя Накава цярпенне бацькоў зніклых дзяцей лопнула, і на мітынгу яны катэгарычна запатрабавалі знайсці забойцы і сурова яго пакараць.

Справа зрушылася з мёртвай кропкі толькі пасля ўмяшання Генеральнай пракуратуры. На спецыяльнай калегіі 29 лістапада 1993 года Генеральны пракурор Васіль Шаладонаў зладзіў пракурорам і праваахоўнікам Светлагорска разнос. Асабліва вострая крытыка абрынулася на міжрайпракурора Светлагорскага раёна Аляксея Чугаева. Яго абвінавацілі ў фармальным падыходзе да расследавання, парушэнні крымінальна-працэсуальнага заканадаўства і г.д. Для расследавання «светлагорскай справы» Шаладонаў даручыў сфармаваць прафесійную следчую групу.

Неўзабаве следчыя прыйшлі да высновы, што ў Светлагорску дзейнічае маньяк. Звяртала ўвагу, што пяць зніклых падлеткаў жылі ў трэцім мікрараёне горада (Аляксандр Алісейка — у першым). З двух бакоў гэты мікрараён быў акружаны ляснымі масівамі, што было  на руку забойцу.

Следчыя хапаліся за любую зачэпку. Напрыклад, пасля знікнення Радчанкі яго бацькі праз некалькі дзён знайшлі ў паштовай скрыні лісток, надрукаваны на машынцы. У ім гаварылася, што іх сын выкрадзены, а таму яны мусяць заплаціць выкуп. Сума была касмічная — дзесяць з паловай мільёнаў рублёў. Грошы да 25 ліпеня належала прынесці грошы нейкаму Гену Ціткову ў мікрараён «Маладзёжны» (дом 87, кватэра 143). У адваротным выпадку іх сына абяцалі «просто-напросто убить». Бацькам таксама настойліва раілі не звяртацца ў міліцыю, інакш «вашей семейке отплатят в три раза больше».

Па ўказаным адрасе ніякі Гена Ціткоў не пражываў. Сярод жыхароў Светлагорска грамадзянін Ціткоў таксама не значыўся. Пасля такіх пасланняў больш не было. Хутчэй за ўсё, нейкі прайдзісвет вырашыў разбагацець на забітых горам бацьках. Тым не менш, была праведзена праверка светлагорцаў, якія мелі пішучыя машынкі.

Адна са сведак прыгадала, што 30 жніўня 1993 года на адным з расійскіх тэлеканалаў глядзела перадачу пра рэлігійную секту «Белае брацтва» і нібыта ў адным з кадраў пазнала Радчанку. І калі раней такія словы наўрад ці ўспрынялі б сур’ёзна, то цяпер у міліцыі праверылі і высветлілі, што такая перадача сапраўды выходзіла. Па відэазапіс у Маскву быў адкамандзіраваны супрацоўнік беларускага МУС.

Іншай зачэпкай быў матацыкл. Праваахоўнікі звярнуліся да справы грамадзяніна Аляксандра М., жыхара Рэчыцы Гомельскай вобласці (1977 года нараджэння). Менавіта Аляксандр М. 3 траўня 1990 года быў вывезены невядомым на матацыкле маркі «Ява» з Рэчыцы ў лес. Па сцвярджэнні М., нумарны знак матацыкла быў прыкрыты кавалкам матэрыі. У лесе нецвярозы матацыкліст у матроскай цяльняшцы і з крыжыкам на ланцужку пагражаў М. адвёрткай і ўчыніў з ім акт мужаложства.

Пасля гэтага выкрадальнік відавочна меў намер забіць Аляксандра М. Але той здолеў пераканаць злачынцу пакінуць яго ў жывых. Ён сказаў, што адзіны даглядае хворую маці, а яго бацька служыў у Афганістане і загінуў там. Выкрадальнік пакінуў Аляксандра М. жыць, але забраў у яго заплечнік, магнітафон «Томь-303» і пяць аўдыёкасет (усяго на суму 270 рублёў).

Вярнуўшыся дадому, М. усё апавёў маці, якая выявіла на клубах сына сінякі і сінякі. Крымінальная справа па гэтым факце была распачата 4 мая 1990 года, прыпынена 4 ліпеня і адноўлена 23 лістапада 1993 года па ўказанні Генпракуратуры.

Вывучаючы справу М., мінскія следчыя зразумелі, што і тут мелі месца фармалізм і службовая халатнасць. Так, пры аглядзе месца здарэння ніхто не рабіў здымкі выяўленых пратэктараў шын матацыкла, а таксама злепкі з іх. У райцэнтры пры жаданні можна было хутка ўстанавіць усіх уладальнікаў такога матацыклу.

Неўзабаве знайшоўся яшчэ адзін пацярпелы, грамадзянін Аляксандр Д. (1977 года нараджэння). 7 красавіка 1991 года малады чалавек на чырвоным матацыкле «Ява» павёз Д. са Светлагорска ў лес, каб нібыта дапамагчы прывезці турыстычную палатку. У лесе матацыкліст, пагражаючы падлетку скальпелем, прымусіў Аляксандра Д. «взять в рот половой член, массировать его» (з матэрыялаў крымінальнай справы). Як і ў папярэднім выпадку, выкрадальнік не стаў забіваць сваю ахвяру.

Справы Аляксандра М. і Аляксандра Д. аб’ядналі.

І тут следчым пашанцавала. У ноч на 27 красавіка 1994 года на тэрыторыі аўтабазы №2 горада Бабруйска злавілі двух маладых людзей. Яны трапіліся на крадзяжы дызельнага паліва. З машын зламыснікі злілі ў каністры каля 170 літраў паліва, а затым аднеслі іх да аўтамабіля ВАЗ-2101 з прычэпам.

Затрыманыя – Уладзімір А. (1971 года нараджэння) і Ігар Міранкоў (1969 года нараджэння) былі ўраджэнцамі і жыхарамі Светлагорска. Па месцы іх пражывання правялі ператрусы. У кватэры Міранкова знайшлі рэчы: аўтамабільны бензабак, рэшткі дзіцячага адзення і заплечнік Аляксандра М.

Калі на вочнай стаўцы Аляксандр М. апазнаў свайго ката (Аляксандр Д. пазнаў Міранкова па відэазапісе), Міранкоў стаў даваць прызнальныя паказанні. Ужо на судзе многія прысутныя пазналі ў ім чалавека, які быў на мітынгу 13 жніўня 1993 года. Сям’я Накавых заявіла, што Міранкоў прыходзіў да іх дадому і выказваў гатоўнасць далучыцц да пошукаў зніклага сына.

Ігар Міранкоў у камеры.
Крыніца: https://www.ranak.me 

Міранкоў гадаваўся без бацькі і жыў з маці ў адной кватэры. У яго была сярэдняя адукацыя, а з 1987 па 1990 гады ён служыў на Паўночным флоце (адсюль і цяльняшка). Пасля дэмабілізацыі працаваў музыкам у светлагорскіх кавярнях і рэстаране. Называў сябе вернікам, насіў крыжык.

Яго маці пакутавала ад псіхічнага захворвання. У 1988 годзе яна лячылася ў псіхбальніцы ў Навабеліцы, пасля чаго ёй далі інваліднасць і прызначылі пенсію. Яна была перакананая, што мае дар ад Бога вылечваць людзей. На допытах яна паўтарала, што яе кватэра — «святое месца», якія злыя суседзі шмат разоў спецыяльна залівалі вадой. Клялася-бажылася, што нічога не ведала пра чорныя справы свайго сына, і што наогул яе «Гошу» зганьбілі, а следчых «водзіць рукой д’ябал».

Падчас следства высветлілася, што Міранкоў — гомасэксуаліст. Перад тым як забіць падлеткаў, ён іх гвалтаваў. Магчыма, на флоце Міранкоў быў згвалаваны таварышамі па службе. Менавіта такое пытанне задаў суддзя падчас працэсу. Але маньяк катэгарычна адмовіўся што-небудзь адказваць.

З палубы карабля Міранкоў наўпрост трапіў на лаву падсудных: у Бабруйску ён са зброяй напаў на жанчыну, за што Ленінскім судом горада 14 верасня 1990 года быў прысуджаны да трох гадоў умоўна «з абавязковым прыцягненнем да працы». Пакаранне адбываў у спецкамендатуры №2 горада Гомеля. Працаваў на розных аб’ектах. Асаблівых спагнанняў не меў за выключэннем пару выпадкаў, звязаных з распіццём спіртных напояў. У спецкамендатуры Міранкоў ўступіў у сувязь з адным з асуджаных — Уладзімірам Д. У знак падзякі Д. паднёс свайму партнёру шыкоўны прэзент — дарагую акустычную сістэму.

У ходзе працэса суддзя заўважыў дзіўную акалічнасць: частыя і працяглыя адпускі Міранкова са спецкамендатуры. Напрыклад, яму далі адпачынак з 27 лютага да 14 красавіка 1993 года. Падчас гэтага адпачынку Міранкоў і забіў Сяргея Касьяненку і Віктара Новікава. На пытанне суддзі аб тым, на якой падставе Міранкову далі такі працяглы адпачынак, той блытана адказаў, што адпрацаваў шмат дадатковых змен, што ў спецкамендатуры кіруе вакальна-інструментальным ансамблем. Суд вынес прыватнае вызначэнне: правесці ў гомельскай спецкамендатуры дэталёвую праверку і прыцягнуць да адказнасці службовых асоб за адсутнасць належнага кантролю над асуджанымі.

У зале суда над маньякам.
Крыніца: https://www.ranak.me 

У ходзе следства раскрылася афёра, звязаная з аўтамабілем Міранкова. 16 красавіка 1993 года маньяк падпісаў дамову з кампаніяй БелАСКА і застрахаваў свой ВАЗ-2101 на адзін мільён рублёў. А ўжо 19 мая 1993 года прайдзісвет заявіўся ў Рэчыцкі РАУС і напісаў заяву аб крадзяжы машыны. Міранкову чамусьці паверылі, і 3 чэрвеня 1993 года ён атрымаў суму. На самай справе Міранкоў сам разабраў свой аўтамабіль. Бак ад яго і выявілі падчас вобшуку. Бацькі дзяцей сцвярджалі, што Міранкоў не мог сам разабраць аўтамабіль, то-бок, у яго былі саўдзельнікі.

На грошы, выручаныя ад авантуры з машынай, Міранкоў цэлыя два тыдні (з 22 ліпеня па 8 жніўня 1993 гады) адпачываў на Чорным моры. На наступны дзень пасля вяртання ён расправіўся з малалетнім Накавым.

Пасля затрымання Міранкоў актыўна супрацоўнічаў са следствам. Так, 25 траўня 1994 года ён паказаў месца пахавання (перад чарговым забойствам ён заўсёды браў з сабой рыдлёўку, каб закапаць ахвяру) забітага Віктара Новікава. Побач са шкілетаванымі дзіцячымі парэшткамі быў знойдзены нож. На парэштках Накава знайшлі шнурок з двума ключамі.  Хлопчык заўсёды насіў на шыі ключы ад дома. Усяго Міранкоў указаў чатыры месцы пахавання. Яны знаходзіліся ў раёне станцыі Жэрдзь і вёскі Печышчы. Дзе спачываюць загубленыя ім першыя дзве ахвяры Аляксандр Алісейка і Віталь Якімаў, Міранкоў прыгадаць так і не змог. Па ўласных словах, ён часта прыязджаў на магілы ахвяр і напіваўся там.

Уладзіміру А., затрыманаму разам з Міранковым, пашанцавала. Следчыя паверылі ў яго невінаватасць. Ён сцвярджаў, што ведаў Міранкова ўсяго пару-тройку дзён (пазнаёміліся на нейкай п'янцы). Калі Міранкоў прапанаваў А. пакатацца на машыне, той ахвотна пагадзіўся. Уладзімір А. сцвярджаў: ён і не здагадваўся аб злачыннай задуме Міранкова і лічыў, што каністры з палівам-— уласнасць маньяка. Неўзабаве А. з абвінавачаных перайшоў у сведкі, а ў сакавіку 1995 года крымінальная справа ў дачыненні да яго была спынена.

Для следства так і засталося загадкай, якім чынам Міранкоў забіваў падлеткаў: ударам нажа ці ўдушэннем пры дапамозе вяроўкі. Улічваючы тое, што трупы ахвяр расклаліся, высветліць гэта не было магчыма. Хутчэй за ўсё, душагуб ужываў і нож, і вяроўку.

9 чэрвеня 1994 года следчы па асабліва важных справах пры Генеральным пракуроры, старшы саветнік юстыцыі Язэп Бролішс прад’явіў Міранкову афіцыйнае абвінавачанне. Забойцу ж накіравалі на экспертызу ў Навінкі. Як вынікала з экспертызы ад 16 жніўня 1994 года, для Міранкова былі характэрныя «признаки психопатии возбудимого круга с сексуальными перверсиями в форме гомосексуализма». Аднак ён цалкам аддаваў справаздачу сваім дзеянням, а значыць, быў пры свядомасці.

Язэп Бролішс.
Крыніца: https://www.ranak.me 

Маньяк захоўваў спакой пасля сваіх зверстваў. Напрыклад, пасля забойства Накава Міранкоў, выязджаючы з лесу, заграз. Як ні ў чым не бывала, ён падышоў да трактарыста ў полі і папрасіў выцягнуць машыну. Міранкоў пажадаў аддзячыць трактарысту: прапанаваў з’ездзіць у горад і купіць пляшку гарэлкі. Але той адмовіўся.

Пасля экспертызы Міранкова змясцілі ў адну з самых суровых турмаў — СІЗА КДБ на Валадарскага. Там вельмі хутка для яго прыйшлося шукаць асобную камеру. Сядзельцы, даведаўшыся, хто перад імі, хацелі здзейсніць самасуд.

На допытах Міранкоў увесь час паўтараў, што ненавідзіць усіх, і патрабаваў сустрэчы са святаром і маці. У адзін з лістападаўскіх дзён 1994 года Міранкоў паспрабаваў звесці рахункі са сваім жыццём.

Працэс над катам дзяцей пачаўся 1 жніўня 1995 г. у Светлагорску і цягнуўся некалькі дзён. Адвакат прасіў вынесці падсуднаму пакаранне, не звязанае са смяротнай карай. Ён пераконваў суддзяў, што менавіта дзяржава, чыноўнікі з іх безадказным стаўленнем да справы дазволілі Міранкову зайсці так далёка.

Пасля абвяшчэння смяротнага прысуду з варот суда з’явіліся дзве аднолькавыя машыны, якія хутка раз’ехаліся ў розныя бакі. Улады такім спосабам вырашылі не дапусціць самасуда.

Пікет ля будынка суда г. Светлагорска.
Крыніца: https://www.ranak.me 

16 верасня 1995 года бацькі забітых падлеткаў накіравалі калектыўную скаргу на імя в.а. Генпракурора Васіля Капітана. Яны патрабавалі прыцягнуць да крымінальнай адказнасці службовых асоб (аж да пракурора вобласці), так ці інакш датычных да справы Міранкова.

У зале суда.
Крыніца: https://www.ranak.me 

25 кастрычніка 1995 года Генеральная пракуратура завяла крымінальную справу па службовай халатнасці. У афіцыйным адказе сям’і Наковых ад 1 лістапада 1995 года Капітан паведаміў, што пракурор Гомельскай вобласці атрымаў вымову, а Аляксей Чугаеў вызвалены ад пасады (калега Чугаева, міжрайпракурор Рэчыцкага раёна абышоўся строгай вымовай).

24 студзеня 1996 года Капітан накіраваў на імя прэзідэнта Аляксандра Лукашэнкі афіцыйнае заключэнне па справе Міранкова: падставаў для памілавання няма, прысуд у касацыйным парадку не абскарджаны.

Сам Міранкоў, седзячы ў камеры для смяротнікаў,  бамбаваў розныя інстанцыі заявамі з патрабаваннем хутчэй яго расстраляць. Адна з такіх апошніх заяў на імя Генпракурора датаваная 5 сакавіка 1996 года. Маньяк наракаў на тое, што на яго марнуюць «госхарчи», што ён «не музейный экспонат». У канцы Міранкоў напісаў: «Я хочу получить то, что на самом деле давно заслуживаю, — пулю!».

Неўзабаве пажаданне забойцы было задаволена. 22 мая 1996 года Аляксандр Лукашэнка падпісаў указ №185 (з грыфам «не для друку»):

«Учитывая исключительную общественную опасность и особую тяжесть совершенных преступлений, постановляю не применять помилования в отношении осужденного к смертной казни Миренкова Игоря Александровича, 1969 года рождения, уроженца г. Светлогорска Гомельской области».

Прыгавор прывялі ў выкананне 19 чэрвеня 1996 года.

Пры падрыхтоўцы публікацыі былі выкарыстаны матэрыялы Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь.

Вам можа спадабацца