Паціснуць ці плюнуць

Меркаваньні

Паціснуць ці плюнуць

20 лістапада 2019 а 14:43

Альгерд Бахарэвіч

Шчыра кажучы, я так і не дачытаў, ці паціснула пару дзён таму Тацяна Караткевіч руку Лукашэнку на выбарчым участку. Дый ня так гэта й важна…Добра, паспрабую зараз усё ж адгадаць. Паціснула?

Фота: БТ.

Мяне насамрэч зацікавіла ў гэтай гісторыі іншае: што наогул значыць для нас сёньня поціск чужое рукі. Мы жывем у віртуальным сьвеце, законы якога падаюцца ўсёмагутнымі і ўнівэрсальнымі. Стэрыльныя абдымкі, выстаўленыя ўгару пальцы, сардэчкі, камэнтары… Але пасьля… Пасьля мы выходзім на вуліцу, да поту і пахаў, у сваю сырую, злую, нібы позьняя восень, памяць – і зноў апынаемся ў баявой зоне фізычных, цялесных кантактаў. І разумеем: старыя добрыя знакі кшталту працягнутай далоні нікуды ня зьніклі. Нечым нам яны важныя. Ня зьнік і вечны выбар: паціскаць… ці не?

У кожнага руканьня, нават самага дробнага, ёсьць кошт.

Можна толькі ўявіць, колькі рук давялося паціснуць Алегу Сянцову, калі ён нарэшце апынуўся на волі – і колькі яшчэ давядзецца паціснуць. “…

Будзе трэба, я і Пуціну пацісну руку, калі за кожны поціск будзе адзін вызвалены чалавек”, -- адно з самых нашумелых выказваньняў Сянцова.

Дык што, поціск рукі – усяго толькі поціск рукі?

Мы мусім ціснуць чужыя рукі, каб нам верылі – і почасту цісьнем іх, каб падмануць. Поціск рукі – хіба апошні чыста чалавечы жэст, усё яшчэ здольны кагосьці ўзрушыць. Інструмэнт маніпуляцыі, сымбаль маны, самая даступная валюта – і ўсё ж, нягледзячы ні на што, пэўная мера міру. Хаця б на тую хвілю, якую доўжыцца руканьне.

Людзей, для якіх паціскаць рукі – гэта работа, робіцца ўсё болей. Публічна паціскаць рукі і лагодна ўсьміхацца – прафэсія палітыкаў і дыпляматаў. Што да амбасадараў і розных паўнамоцных прадстаўнікоў, дык мне заўжды было іх шкада –

якую ж трэба мець загартоўку і як трэба ўмець дамаўляцца з уласнай чалавечай гідлівасьцю, каб, закінуты богам і ўрадам у нейкую “настаяшчую дэмакратыю”, працягваць руку дробным дурнаватым дыктатарам і іх служкам.

Спадзяюся, дыпляматам за гэта добра плацяць на радзіме -- за тыя вымушаныя поціскі, за непапраўную шкоду карме... І, спадзяюся, яны добра мыюць рукі пасьля ўсіх сваіх прыёмаў і перамоваў. Але ці можна наогул адмыцца пасьля руканьня?

Палітыкаў у Беларусі няма, ёсьць улада – і дысыдэнты.

Ці можа дысыдэнт паціснуць руку ўладзе, якая другой рукой душыць у ім чалавека? Ці застанецца ён дысыдэнтам – або страіць праз тое руканьне свой статус нязгоднага?

Адказ недзе там, закрыты ад нас сутаргава сьціснутымі рукамі. Сымбаль навідавоку, а праўды ня ведае ніхто. Адразу ўспамінаецца знакамітае фота, на якім рукаюцца Рабін і Арафат. Насьцярожана-ветлівы выраз твару першага, шчырая ўсьмешка другога. Абодва перасільваюць сябе, абодва гуляюць, у Арафата атрымліваецца лепш. Поціск рукі, зь якога так нічога й ня выйшла. Але ж магло?

Трамп цісьне руку Кіму. Сьмех. Жарты. Мір? Нічога падобнага. Мор і мана, як і раней. Але якія былі мары!

А вось Трамп ня цісьне руку Мэркель. Мізагінія, так – і зноў: мары. Мары пра страчаную мужчынскую веліч вялікай нацыі, якая так любіць рукацца.

Недзе з год таму адзін з вайскоўцаў бундэсвэру, мусульманін, быў звольнены з войска за тое, што адмовіўся паціснуць руку жанчыне-вайскоўцы. Ён зрабіў гэта з рэлігійных перакананьняў. Тая адмова каштавала яму кар’еры. Усяго адзін ня-поціск рукі сваёй “сястры па зброі” – і ўсё. Не перасіліў сябе, бедны, паставіў веру вышэй за права.

Калі чалавек прафэсійна цісьне табе руку, гэта адразу адчуваецца. Па натрэніраванасьці… Не, не рукі, а ягонага сумленьня. У цябе яно простае, грубае, мазолістае… А ў іх ад поціскаў абы-каму направа і налева яно з часам робіцца ўсё больш гнуткім. Калі добра пастарацца, яго, гэтае сумленьне, можна наогул ператварыць у плястылін. І камячыць колькі заўгодна – сёньня мір, заўтра вайна, пасьлязаўтра зноў мір. Калі чалавек цісьне табе руку прафэсійна – ён сьціскае цябе да памераў народу. Уяўляеш, які гонар, га, чалавечак?

Але мы з табой – не палітыкі і не дыпляматы. Мы простыя людзі, чалавецтву ад нашых руканьняў ня горача і ня холадна. Ды мы нават нічога не прадаем! Толькі плацім і плацім за чужыя рукапацісканьні. І ўсё ж: як часта і нам таксама даводзіцца ў жыцьці паціскаць руку тым, каму мы ня хочам. Учора я паціснуў руку хамлу і п’янтосу на лесьвічнай пляцоўцы – трэба было пераканаць яго паводзіцца прыстойна. Рука была мне працягнутая, па-пацанску – і я яе паціснуў. Чаму? З павагі? Не. З рытуальнымі мэтамі? Напэўна. Яна была працягнутая, каб мяне абяззброіць.

Потым я доўга разглядваў сваю руку – здаецца, нічога не зьмянілася. І ўсё ж зьмянілася. Гэта была мая рука, выпадкова паціснутая чужым. Звычаі аказаліся мацнейшымі за розум. Надзея на тое, што можна вырашыць канфлікт мірна, аказалася мацнейшай за злосьць.

“А ты паціснуў бы руку Лукашэнку?” – “Не, нізавошта” – адкажа большасьць маіх знаёмых. Нізавошта -- у фэйсбуку, у мэсэнджарах, у натоўпе. А калі тая самая рука раптам вырасьце перад табой, растапыраная, прафэсійная, такая прыязная і такая блізкая? Ці хопіць у цябе імгненьня для маральнай рэакцыі?

“Комбайнер шутит, что после встречи с президентом к нему стали ходить коллеги, чтобы “пожать руку, которую жал Лукашенко” – лісьліва паведамляе дзяржаўная прэса пасьля чарговых дажынак.

Мужык паціснуў тую ўладную руку – а што, ён мог адмовіцца? Ён жа не дыплямат, ён камбайнэр. Ён народ. Ён – чалавецтва. Пацанства. Патрыярхальная Беларусь, якая гатовая ціснуць любыя рукі, калі яны жалезныя. Але калі б ён адмовіўся – гэта магло б зрабіцца пачаткам рэвалюцыі. Хай сабе і ў адным, асобна ўзятым мозгу.

Часам самыя важныя рукі ціснуцца дзеля нас, то бок дзеля шчасьця ўсяго чалавецтва. Перад камэрамі, напаказ.

І ў такі момант чамусьці заўжды хочацца аднаго: адвярнуцца.

Вам можа спадабацца